در شرایطی که محدودیت منابع ارزی و ضرورت تامین ارز برای کالاهای اساسی، مواداولیه و نیازهای تولیدی همچنان یکی از مسائل مهم سیاستگزار ارزی محسوب میشود، حضور خودروهای گرانقیمت و سایر کالاهای لوکس در بازار این پرسش را ایجاد کرده که این کالاها از چه مسیری وارد کشور میشوند و ارز مورد نیاز برای واردات آنها از کجا تامین میشود؟
در این زمینه دستیار ارزی رئیسکل بانکمرکزی شفافسازی و اعلام کرد که بانکمرکزی هیچگونه ارزی برای واردات خودرو اختصاص نداده و واردات خودرو با ارز دولتی و از کانال بانکمرکزی انجام نشده است.
مهدی دارابی با اشاره به محدودیتهای تجاری و ارزی کشور گفته که قاعدتا درشرایطی که محدودیتهای تجاری و ارزی داریم، اولویت بانکمرکزی برای واردات خودرو نیست و این بانک برای خودرو اولویت ارزی قائل نشده است.
او درپاسخ به اینکه خودروهای موجود در گمرکات و بازار از چه مسیری تامین ارز شدهاند؟ به رویهای اشاره کرده که در برخی از کالاهای وارداتی شکل گرفته است؛ به این صورت که کالا ابتدا وارد گمرک میشود و پس از تخلیه، با طرح دلایل مختلف و فشار برای ترخیص، فرآیند ورود آن به بازار تکمیل میشود.
بهگفته وی، خودروهایی که اکنون در کشور وجود دارند نیز از همین مسیر وارد شدهاند.
این توضیح در شرایطی اهمیت پیدا میکند که طی ماههای اخیر، همزمان با بحث محدودیت منابع ارزی، حضور خودروهای گرانقیمت و سایر کالاهای لوکس در بازار توجه افکار عمومی را بهخود جلب کرده است.
یکی از استدلالهایی که درباره واردات خودرو مطرح شده، استفاده از ارز ایرانیان مقیم خارج از کشور است؛ یعنی واردکننده بدون استفاده مستقیم از منابع ارزی بانکمرکزی، ارز مورد نیاز خرید خودرو را در خارج از کشور تامین کند و خودرو را به ایران بیاورد.
در این خصوص دستیار ارزی رئیس بانکمرکزی معتقد است این موضوع بهمعنای بیاثر بودن چنین وارداتی بر بازار ارز داخلی نیست.
او در توضیح این مساله، یک مسیر اقتصادی مشخص را ترسیم کرده است؛ اینکه فردی که در خارج از کشور زندگی میکند، ارز خود را در خارج هزینه میکند و درمقابل، خودرو وارد ایران میشود.
اما برای فروش خودرو در داخل، ریال دریافت میکند و این ریال برای فردی که خارج از کشور زندگی میکند، مطلوبیت چندانی ندارد؛ چراکه فردی که مقیم خارج از کشور است، ریال به دردش نمیخورد؛ بنابراین حتما خودرو وارداتی را در ایران میفروشد و اصل پول خودرو و سودی که کسب کرده را به ارز تبدیل و از کشور خارج میکند!
از این منظر، مسالهای که دستیار ارزی رئیسکل بانکمرکزی مطرح میکند، تفاوت میان عدماستفاده مستقیم از منابع بانکمرکزی و عدمایجاد فشار بر بازار ارز کشور است.
بهبیان دیگر، ممکن است برای خرید خودرو از منابع ارزی بانکمرکزی استفاده نشده باشد، اما فروش خودرو در داخل و تبدیل ریال حاصل از آن به ارز و خروج این ارز از کشور، میتواند تقاضایی در بازار ارز داخلی ایجاد کند.
بر این اساس نمیتوان این نوع واردات را بدون فشار بر منابع ارزی کشور دانست؛ چراکه درنهایت فرد واردکننده، ارزش کالا و سود حاصل از آن را با تبدیل به دلار از ایران خارج میکند؛ بنابراین به منابع ارزی کشور فشار وارد میشود.
البته دارابی درعین حال تاکید کرده که مخالفت بانکمرکزی با اولویت دادن به خودرو، به معنای مخالفت با اصل واردات خودرو نیست.
بهگفته او، اگر شرایط ارزی کشور بهبود پیدا کند، خودرو نیز مانند سایر کالاهای دارای تقاضا میتواند در چارچوب منابع موجود وارد شود.
مساله اصلی از نگاه سیاستگزار ارزی، ترتیب اولویتها در شرایط محدودیت منابع است. درچنین شرایطی، تامین ارز برای بخشهایی مانند کشاورزی، مواداولیه و کالاهای مورد نیاز تولید درمقایسه با کالاهای لوکس در اولویت قرار میگیرد.
از همین منظر است که حضور خودروهای چند ده میلیاردتومانی در بازار لزوما به معنای وجود ارز کافی برای همه نیازهای وارداتی نیست؛ بلکه میتواند نشاندهنده استفاده از مسیرهای دیگری برای تامین ارز واردات باشد.
در این میان بانکمرکزی مجموعهاقداماتی برای تسهیل تجارت خارجی و افزایش بازگشت ارز صادراتی انجام داده که باعث بازگشت بیش از ۱.۵ میلیارددلار ارز به شکل اسکناس به کشور شده است.
همچنین امکان فروش ارز اسکناس صادرکنندگان به بانکها نیز فراهم شده تا بانکها بتوانند این ارز را برای واردات مورد استفاده قرار دهند.
مجموع این اقدامات نشان میدهد سیاست بانکمرکزی در شرایط محدودیت ارزی، از یک سو بر افزایش بازگشت ارز صادراتی و عرضه ارز در بازار رسمی متمرکز است و از سوی دیگر تلاش دارد ارز موجود را به سمت نیازهای اولویتدار وارداتی هدایت کند.
درچنین چارچوبی، واردات خودرو با شکل موجود یک نکته کلیدی را روشن میکند؛ اینکه واردات خودرو لزوما بهمعنای تخصیص ارز بانکمرکزی نیست، اما استفاده از ارز اشخاص نیز به اعتقاد سیاستگزار ارزی بهمعنای بیاثر بودن این واردات بر بازار ارز کشور هم نیست و بازار را تحتفشار قرار میدهد.
